Φανταστείτε μια ομάδα χορευτών με έντονα χρωματιστές φούστες, κεντημένα σακάκια και καπέλα και πόδια στόλου που βγάζουν ένα συγχρονισμένο ρυθμό καθώς παίζει ζωντανή μουσική. Οι γυναίκες ανεβάζουν τις φούστες τους, κυματίζοντας σαν κύματα καθώς στριφογυρίζουν και σφραγίζουν.
Αυτό είναι folklórico, ένα στυλ χορού με τόσο πολυπλοκότητα, ποικιλία και ιστορία όσο η ίδια η χώρα του Μεξικού. Το Folklórico αναφέρεται στην πραγματικότητα σε πολλούς παραδοσιακούς χορούς από διαφορετικές περιοχές και πολιτείες του Μεξικού, παρά σε ένα μόνο στυλ, και θα μπορούσατε να γεμίσετε πολλά βιβλία με τις λεπτομέρειες κάθε χορού. Ωστόσο, εάν σας ενδιαφέρει να βουτήξετε στο folklórico, υπάρχουν μερικά βασικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζετε.
Ένα μείγμα επιρροών
Σύμφωνα με την Gabriela Mendoza-Garcia, μελετητή χορού, χορογράφο και καλλιτεχνικό διευθυντή στο Laredo, TX, το folklórico μπορεί να ανιχνευτεί μέχρι τους τελετουργικούς και κοινωνικούς χορούς των αυτόχθονων ανθρώπων που ζουν στο Μεξικό. Όταν έφτασαν οι Ισπανοί κατακτητές, έφεραν τη δική τους μουσική και χορούς. Κατά τη διάρκεια της αποικιακής περιόδου (1525-1810) και ακόμη και μετά την ανεξαρτησία του Μεξικού από την Ισπανία το 1821, μετανάστες από όλο τον κόσμο - Γερμανία, Γαλλία, περιοχές της Ασίας και της Αφρικής - επηρέασαν τη μουσική και τους χορούς. Κατά τη διάρκεια αυτής της αποικιακής περιόδου, το folklórico συνδύασε αυτές τις επιρροές με τις παραδόσεις των διαφόρων περιοχών και κρατών του Μεξικού. «Κάθε πολιτεία έχει το μοναδικό χορό που τους αντιπροσωπεύει», λέει ο Raquel Ramirez, δάσκαλος στο Santa Monica College και διευθυντής του Ballet Folklórico Flor de Mayo. Μερικές φορές ένας χορός απεικονίζει ένα ζώο από την περιοχή, ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη εκεί ή άλλο στοιχείο του τοπικού τρόπου ζωής.
Μπαλέτο Folklórico στο Aztlan ερμηνεύει το 'Mitotili Poblana, The Tree of Life'
Οι ρυθμοί των ποδιών, της μουσικής και των κοστουμιών είναι όλες ενδείξεις για την προέλευση ενός συγκεκριμένου χορού. Για πολλούς μη Μεξικανούς, οι χοροί της περιοχής Jalisco - με τη μουσική τους mariachi, τις γυναίκες σε πλεξούδες και τις πολύχρωμες φούστες με κορδέλες - είναι η πρώτη τους έκθεση στο στυλ. Το Jalisco είναι επίσης η γενέτειρα του εθνικού χορού του Μεξικού, του ταραπιού jarabe (χορός με καπέλο). Στη δεκαετία του 1920, ο Μεντόζα-Γκαρσία εξηγεί, η μεξικανική κυβέρνηση ήθελε να ενώσει το έθνος και άρχισε να διδάσκει τα τατάπιο jarabe σε δημόσια σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα. Έπαιξε ακόμη και από την Άννα Παύλοβα, η οποία χορογράφησε μια έκδοση της με παπούτσια pointe κατά τη διάρκεια μιας διεθνούς περιοδείας και τη βοήθησε να γίνει γνωστή στην παγκόσμια σκηνή. Το fandango, από το Veracruz, είναι ένας άλλος δημοφιλής χορός, γνωστός για τα αστραπιαία πόδια του. Σε αυτό, τα ζευγάρια χορεύουν διαδοχικά σε μια ξύλινη πλατφόρμα που ονομάζεται «tarima».
Μάθετε τα βασικά
Καρφώνοντας το βασικό πόδι, ή το zapateado, είναι ίσως το πρώτο πράγμα που θα μάθετε ως χορευτής folklórico. Η Ramirez χωρίζει το πόδι σε τέσσερα μέρη για τους μαθητές της - τα δάχτυλα των ποδιών, τα τακούνια, τα πέλματα και τα μπαλάκια. Κάθε περιοχή μπορεί να απομονωθεί κατά τη διάρκεια οποιουδήποτε συνδυασμού.
Το Folklórico είναι κρουστικό, αλλά όχι με τον τρόπο που μπορείτε να συνηθίσετε από άλλα στυλ. Ο Ramirez εξηγεί ότι στο folklórico, ο ήχος προέρχεται από μικροσκοπικά καρφιά στο μπροστινό μέρος και στη φτέρνα του παπουτσιού, παρά από μεταλλικές βρύσες. Τυπικά χορεύετε επίσης με το ρυθμό (σε αντίθεση με το φλαμένκο, όπου το κρουστό είναι σε αντίστροφα, ή συγχρονίζεται από το ρυθμό, τις περισσότερες φορές). Ο Mendoza-Garcia προσθέτει, «Στο folklórico χρησιμοποιούμε τη φτέρνα περισσότερο. Δεν ανακατεύουμε τη μπάλα του ποδιού. Πατάμε για να κάνουμε έναν ήχο με τη φτέρνα μας ». Ο χορός γίνεται μέρος της μουσικής. «Είμαστε ζωτικής σημασίας για τη μουσική γιατί θέτουμε το ρυθμό», λέει ο Mendoza-Garcia. «Σε μερικούς από τους χορούς, κάνετε απαλό πόδι όταν τραγουδάτε έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να ακούσουν τους τραγουδιστές».
Μια παράσταση μπαλέτου Folklórico Flor De Mayo (Joey Somera, ευγενική προσφορά Raquel Ramirez)
Μερικά από τα άλλα βήματα που χρησιμοποιούνται σε συνδυασμούς περιλαμβάνουν gatillos ή τόνους που γίνονται με τη φτέρνα μεταξύ των βημάτων («Σας βοηθάει να συμπληρώσετε τα κενά με μουσική», λέει ο Ramirez) sencillos, ή απλά βήματα και remates, γίνονται μεταξύ φράσεων.
Εκτός από το πόδι, σε πολλές περιοχές του Μεξικού, ο χειρισμός της φούστας ή του φαλντέο είναι βασικό στοιχείο για τις γυναίκες. Το μήκος της φούστας, πόσο ψηλά το ανεβάζει ο χορευτής και ο τύπος της φούστας σηματοδοτεί από πού μπορεί να είναι ο χορός. Συνήθως, η φούστα κινείται σε διάφορα σχέδια. Μερικά έρχονται σε αντίθεση με τα πόδια - αν πατήσετε με το δεξί σας πόδι, το αριστερό σας χέρι μπορεί να σηκώνει και να ανεβάζει τη φούστα σας - και κάποιες κινήσεις είναι συγχρονισμένες με τα πόδια. Για τους άνδρες, οι μαχαίρες χρησιμοποιούνται σε ορισμένους χορούς.
Η τεχνική στην άκρη, ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο είναι «να κρατάμε ανοιχτή καρδιά και νου και πνεύμα, έτσι ώστε να μπορεί να περάσει η χαρά του χορού», λέει η Viviana Enrique Acosta, καλλιτεχνική διευθύντρια του Ballet Folklórico en Aztlan στο Lemon Grove, CA. «Ακόμα περισσότερο από την τεχνική ή το στυλ, ψάχνω αυτήν τη σύνδεση με το πνεύμα του χορού, καθώς μεταδίδεται από τη μία γενιά στην άλλη».
Λαογραφικό σήμερα
Με τα χρόνια, μερικές εταιρείες folklórico άρχισαν να ενσωματώνουν στοιχεία μπαλέτου και μοντέρνα. Η Amalia Hernandez, η πρώτη που έγινε γνωστή για αυτό, δημιούργησε το Ballet Folklórico de México στη δεκαετία του 1950. Ενώ ήταν συχνά εμπνευσμένη από την ιστορία του Μεξικού και τον παραδοσιακό χορό, «πρόσθεσε πολλά θεατρικά στοιχεία», λέει η Mendoza-Garcia. «Ήταν η πρώτη που πρόσθεσε το μοντέρνο και το μπαλέτο και έφτασε σε ένα τόσο διεθνές κοινό με μια επαγγελματική εταιρεία». Σε ένα από τα πιο διάσημα κομμάτια της, τη La Revolución, η Hernandez χρησιμοποίησε το folklórico για να διηγηθεί την ιστορία των γυναικών στρατιωτών κατά τη διάρκεια της μεξικανικής επανάστασης.
Ο μαθητής Abigail Waiswick ερμηνεύει το 'Floreo' με το Ballet Folklórico en Aztlan (Viviana C. Enrique Acosta, ευγενική προσφορά του Ballet Folklórico en Aztlan)
Σήμερα, εταιρείες σε όλες τις ΗΠΑ, καθώς και στο Μεξικό, ποικίλλουν στο ποσό που συνδυάζουν το folklórico με άλλα στυλ. Για τον Enrique Acosta, η κατανόηση από πού προέρχονται οι χοροί είναι το πιο σημαντικό πράγμα, ακόμη και όταν προσθέτουμε πιο μοντέρνα στοιχεία. Η γνώση της ιστορίας προσθέτει διάσταση στο κίνημα. «Το σήμα κατατεθέν μας προσπαθεί να διατηρήσει τη γηγενή πτυχή του πολιτισμού μας», λέει. «Πολλοί χοροί είναι αρκετά βαθιές, αλλά οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει αυτή τη γνώση που είναι ριζωμένη ή κωδικοποιημένη, και έτσι φαίνεται σαν ένα μάτσο πλωτές φούστες και σφράγιση ποδιών». Για την Mendoza-Garcia, ο χορός είναι επίσης ένας τρόπος να παραμείνει συνδεδεμένος με την κληρονομιά της. «Είναι ένας τρόπος να μην ξεχνάς από πού ήρθες», λέει.
Μια έκδοση αυτής της ιστορίας εμφανίστηκε στο τεύχος του Απριλίου 2019 του Πνεύμα χορού με τον τίτλο «Η μαγεία του Folklórico».